بیوگرافی و اشعار وقوعی نیشابوری
(بیوگرافی)
مير محمد شريف وقوعى حسينی نیشابورى _ خطاط و شاعر، متخلص به (وقوعى). از سادات اسحاق آباد نیشابور و خواهرزادهى امیر شاه میر معیر بود. تربیت و تحصیلاتش در خراسان صورت گرفت. او از شعراى مكتب وقوع و در زمان شاه طهماسب صفوى از صاحب منصبان دیوان (تشکیلات اداری) شاهى بود.
تربيت و تحصيلاتش در خراسان بود و در جوانى در بيشتر فنون خاصه تاريخ و ادب و خط مهارت يافت و سپس به هند روى آورد و چون خويشاوندش شهاب الدين احمد خان از اعيان دربار جلال الدين محمد اكبر پادشاه بود، ملازمت او اختيار نمود و بعد از مرگ وى به درگاه میرزا عبدالرحیم خان، خان خانان پیوست و از مداحان خاص او شد و توسط او در سال 998 قمری به دربار اكبرشاه راه یافت. محمد امين رازی مینويسد كه وقوعی از خان خانان «جهت اين رباعی 3000 محمودی صله يافت:
ای بزم تو را دُردی ساغر خورشيد
وی عيش شبت كشيده سر در خورشيد
گر فضلهی خاک آستانت نشدی
چون ظلمت شب شدی مكدّر خورشيد»
از جوانى در بیشتر فنون، خاصه تاریخ، ادب و خط مهارت داشت، خط شكسته را خوب مى نوشت و از این رو به محمد شریف شكستهنویس شهرت یافت. او در زمینه ى سرودن قصیده، غزل و رباعى نیز توانا بود. سپس به هند رفت و مدت ها در ملازمت شهاب الدین احمدخان نیشابورى كه از اعیان دربار اكبرشاه و از خویشانش بود، بهسر برد.
ابیاتی از یک غزل :
درد خدنگت به جان لذت درمان شكست
خار جفايت بدل رونق بستان شكست
ذوق شهيد غمت گشت چو معلوم خضر
جام بقا بر لب چشمه حيوان شكست
ميل خدنگ افکنی كرد چو آن ترک مست
خاصيت درد و غم، در دل پيكان شكست ...
دكتر ذبیحالله صفا در «تاریخ ادبیات در ایران» آورده كه وقوعى را به سبب اعتقادات خاصى كه در مسائل دینى داشت كافر مىدانستند. اما او قصیدههایى در ستایش ائمهی اطهار علیهم السلام سروده، كه دلیل پایداریاش در تشیع بوده است.
آثار :
اثر معروف وقوعی نیشابوری، علاوه بر «دیوان شعر»، کتابی است به نام «مجامع الاخبار» یا «مجمع الاخبار» كه تاريخ مجمل عالم از خلقت تا سال 1000 هجری قمری است. و از اين حيث بیشباهت به تاريخ الفی نيست. اين كتاب در دو مقاله تدوين شده است كه شرح مختصرشان چنين است:
مقالهی اول در بيان فواید تاريخ، آغاز آفرينش، تاريخ انبيا از آدم تا مسيح، تاريخ پادشاهان يهود، حكمای قديم (از لقمان تا بزرگمهر)، شاهان يمن و سوريه و عراق عجم، پادشاهان قديم ايران از گيومرث تا يزدگرد سوم است.
مقالهی دوم شرح حال حصرت محمد (ص) و خلفاى راشدين، ائمهی اطهار (ع)، خلفاى بنى اميه و بنى عباس و بنىفاطمه (س).- تاريخ ايران دورهی اسلامى، طاهريان، صفاريان، ديلميان، سامانيان، غزنويان، سلجوقيان، غوريان، اسماعيليان، خوارزمشاهان، فراختاییان، اتابكان.- چنگيزخان و اخلافش، ايلخانيان، چوپانيان، مظفريان، جلايريان، سربداران.- تيموريان ايران، ملوک قراقويونلو و آققويونلو و اوزبكان.- صفويان تا چهارمين سال جلوس شاه عباس.- تاريخ دولت عثمانی.- تاريخ هند در سه قسمت كه از سبكتكين آغاز شده و تا سى و هفتمين سال جلوس اكبر پادشاه يعنى سال 1000 هجرى قمری ادامه يافته است. ارزش اين كتاب بيشتر در اشتمال آن است بر یک دورهی مجمل و فشرده از تاريخ عمومى جهان، آنطور كه مسلمانان میشناختهاند .
وفات :
وقوعى نیشابوری، سرانجام در سال 1002 هجری قمری در لاهور درگذشت.
روحش شاد و یادش گرامی باد.
─━⊰═•••❃❀❃•••═⊱━─
(رباعیات)
عاشق نمیدارد روا افشای راز يار خود...
ای دل مكن رسوا مرا از نالههاى زار خود
میسوزم از درد نهان، ای گريه يارى كن دمی
تا آب بر آتش زنم ، از چشم طوفانبار خود
*****
خوی تو كه در ستيزه تقصير نكرد
در كشتنم انديشهی تقدير نكرد
آن ناله كه از سنگ برآورد فغان
فرياد كه در دل تو ، تأثير نكرد
*****
معشوقه وصال جاودانت ندهد
ره جانب خويش رايگانت ندهد
بگذار حديث وصل كآن پردهنشين
تا جان ندهی بخود نشانت ندهد
*****
ای والی سينه ، قهرمان غم تو
جان در تن من دست نشان غم تو
جان دادم و كار بر خود آسان كردم
تا باز رهم ز امتحان غم تو
*****
بختم به وصال رهنمون بایستى
يا درد دلم ، ازين فزون بايستی
چشمم ز غمت اگرچه طوفان انگيخت
آلوده به اشک است، به خون بايستی .
«وقوعی نیشابوری»
